Crkva Svetog Đorđa
SABORNA CRKVA U NOVOM SADU

Saborna crkva je najznačajniji pravoslavni hram u Novom Sadu i predstavlja glavnu episkopsku crkvu u Bačkoj.

Saborna crkva je uz Vladičanski dvor.

Nalazi se u ulici Svetozara Markovića, koja je nekada nosila i nazive 'Velika Čaršija', 'Ćurčijski sokak' Pašićeva, Jokai Mora...


Saborna crkva se prvi put pominje 1720. godine kada je bila manji hram koji je ubrzo (1734. godine) zamenjen novim.

Novosadska saborna crkva je bila u gradnji još u toku 1734., a završena je, u baroknom stilu, oko 1740. za vreme vladavine carice Marije Terezije, pod patrijarhom Arsenijem IV Jovanovićem i episkopom Visarionom Pavlovićem. Navodi se da je rađena od kamena i opeke.


Stradala je kao i veći deo Novog Sada u bombardovanju sa Tvrdjave 1849. Obnovljena je između 1860. i 1880. Današnji izgled definitivno je dobila na Uskrs 1905. po projektu Mihajla Harminca arhitekte iz Pešte, u vreme i zahvaljujući pre svega episkopu Mitrofanu Ševiću. Tada je izgrađen nov visok zvonik sa zvonima naručenim u Budimpešti.


Paja Jovanović je izradio sve ikone na ikonostasu (ukupno 33), zatim i istorijske slike iznad obe pevnice, «Krunisanje Stefana Prvovenčanog» i «Sveti Sava miri zavađenu braću Vukana i Stefana». Jovanović je uradio i dve velike ikone na tronovima (bogorodičin – levo, i arhijerejski – desno od oltara), kao i zidnu ornamentiku.


Vitraže na prozorima je po nacrtima Paje Jovanovića izradio Imre Zseler iz Budimpešte


U porti crkve nalazi se najstariji sačuvani spomenik Novog Sada - Bogojavljenski krst od ružičastog mermera. Podizanje krsta se pripisuje Savi Vukoviću.

Krst se prvobitno i sve do 60-tih godina XX veka nalazio ispred Vladičanskog dvora. Premešten je u sklopu uklanjanja tramvajskih šina i izgradnje vodovoda i kanalizacije u centru grada. Sada se na istom mestu nalazi spomenik Zmaj Jovi.


Uz druge istaknutije gradjane, pored crkve je sahranjen i Sava Vuković.

U Enciklopediji Novog Sada se kaže da je Sava Vuković (1740-1810.) bio trgovac, rodom iz Mostara, koji se obogatio trgujući voskom u Fijumi pre dolaska u Novi Sad. Na njegovu molbu i uz plaćanje 1.500 forinti dodeljena mu je plemićka titula 1791. Potpisivao se kao plemić 'od Bereksova' (Danas je to mesto u Rumuniji Beregsaul Mare) gde je kupio spahiluk. I na nadgrobnoj ploči je tako imenovan.

Sava Vuković je zaveštao pred smrt iznos koji je bio početni kapital za osnivanje Prve Srpske pravoslavne gimnazije u Novom Sadu. uz kasnije priloge i drugih koji su sledili primer, sakupljeno je dovoljno navca za osnivanje Gimnazije.